Bu ders, ahlak ilminin temel amacı olan `nefis tezkiyesi` (nefsi arındırma) konusuna giriş yapmakta ve Kur''an-ı Kerim''de zikredilen yedi farklı nefis boyutunu/türünü detaylandırmaktadır. İnsanın yaratılışından kemale erişine kadar nefsin geçirdiği aşamalar ilahi ayetler ışığında açıklanmaktadır.
1. İlahi Nefha: Ruhun Kaynağı
Ruhumdan Üfledim: Hicr Suresi 29. ayette geçen `Ruhumdan üfledim` ifadesi, Allah''ın bir ruha sahip olduğu anlamına gelmez. Kabe''ye `Beytim` (Evim) denilmesi gibi, ruhun yüceliğini ve Allah''a ait sarsılmaz değerini ifade etmek için bu temsil kullanılmıştır. Beden maddi ve fani iken, ruh ilahi ve soyut bir cevherdir.
2. Nefs-i Mülheme: İlham Edilmiş Nefis
Sistem Dosyaları: Şems Suresi 7-8. ayetlere göre Allah, her nefse iyilik (takva) ve kötülük (fücur) bilgisini ilham etmiştir. Adalet, doğruluk ve dürüstlük gibi temel ahlaki değerler okulda öğrenilmez; insanın yaratılış kodlarına (fıtratına) önceden yüklenmiştir. Bir çocuğun haksızlığa tepki vermesi, bu ilahi `sistem dosyalarının` bir sonucudur.
3. Nefs-i Emmare: Kötülüğü Emreden Nefis
Cazibe ve İmtihan: Yusuf Suresi 53. ayette belirtildiği gibi, nefis doğası gereği insanı kötülüğe ve günaha sevk eder. Allah''ın rahmeti ve yardımı olmasaydı, Hz. Yusuf gibi bir peygamber bile bu nefsin tuzaklarından kurtulamazdı. Günahın geçici cazibesi, ilahi imtihanın bir parçasıdır.
4. Nefs-i Levvame: Kınayan Nefis (Vicdan)
İç Mahkeme: Kıyamet Suresi''nde üzerine yemin edilen bu nefis, insanı hata yaptığında içeriden rahatsız eden, gerçeği yüzüne haykıran bir mekanizmadır. Yargıç da sanık da insanın kendisidir.
Kıyametin Delili: Her bireyde bulunan bu `küçük mahkeme` (vicdan), tüm insanlığın hesaba çekileceği `büyük mahkemenin` (Kıyamet) en büyük kanıtıdır.
5. Nefs-i Mutmainne: Huzura Erişmiş Nefis
Zirve Nokta: Fecr Suresi 27-30. ayetlerde müjdelenen, şüphelerden arınmış ve tam bir teslimiyetle Allah''tan razı olmuş nefistir. Bu mertebenin en kamil örneği İmam Hüseyin''dir (a.s). İmam Humeyni gibi büyük şahsiyetler de vefat ederken bu `mutmain kalbin` huzuruyla Allah''a yönelmişlerdir.
6. Nefs-i Faniye ve Fıtratallah
Ölümlü Nefis: `Her nefis ölümü tadacaktır` (Ali İmran 185) ayetiyle nefsin dünyevi hayatının sonlu olduğu vurgulanır.
Yaratılış Mayası: Rum Suresi 30. ayette geçen Allah''ın insanı üzerinde yarattığı `fıtrat`, nefsin temel hamurudur.
Sonuç: İnsan yedi ayrı ruha sahip değildir; tek bir ruhun farklı dereceleri ve boyutları vardır. Ahlak ilminin gayesi, bu ruhu Emmare (kötü) seviyesinden Mutmainne (huzur) seviyesine taşımaktır.