Bu ders, Kur''an-ı Kerim perspektifinde ilmin insana kazandırdığı manevi ve maddi derinlikleri ele almaktadır. İlmin sadece kuru bir bilgi olmadığı; basiret, kudret (güç) ve nefis tezkiyesi ile olan kopmaz bağı çeşitli ayetler ve kıssalar üzerinden açıklanmaktadır.
1. İlim ve Basiret İlişkisi
Hakikati Görmek: İlim, insanın gözündeki perdeleri kaldırarak zahirin ötesindeki hakikati görmesini sağlayan `basiret`in temelidir. İlimsiz basiret mümkün değildir.
Karun Örneği: Karun''un ihtişamına bakıp ona imrenen halkın aksine, `kendilerine ilim verilenler` bu zenginliğin geçici olduğunu ve Allah''ın sevabının daha hayırlı olduğunu görmüşlerdir. Bu, ilmin sağladığı basiretin bir sonucudur.
Hakkın Ölçüsü: İslam''da hakikatin ölçüsü çoğunluk değil, akıl ve ilimdir. İlim sahibi, çoğunluğun zahiri aldanışlarına kapılmaz.
2. İlim: Gücün ve Kudretin Kaynağı
İlim-Kudret Birliği: Özünde ilim güçtür, güç de ilimdir. Kur''an''da Allah''ın peygambere ilim öğretmesi anlatılırken `şedidü''l-kuva` (müthiş güçlere sahip olan) sıfatının kullanılması, ilim ile gücün iç içeliğine işaret eder.
Asıf bin Berhiya Örneği: Hz. Süleyman''ın veziri Asıf, Belkıs''ın tahtını göz kırpma süresinde getirme gücünü, `kitaptan bir miktar ilme` sahip olması sayesinde elde etmiştir.
Modern ve Manevi Güç: Günümüzde de bilgiye sahip olan ülkeler güç sahibidir. Manevi anlamda ise İmam Ali (a.s) gibi `kitabın tüm ilmine` sahip olan bir şahsiyetin tasarruf gücü eşsizdir.
3. İlim ve Nefis Tezkiyesi
Arınma Aracı: İlim, başlı başına bir nihai hedef değil, ruhu arındırma (tezkiye) yolunda bir basamaktır. Hz. İbrahim''in duasında belirttiği gibi peygamberler; ayetleri okumak, kitabı ve hikmeti öğretmek suretiyle insanları arındırırlar.
Vebal Riski: Eğer ilim kişiyi nefis tezkiyesine ulaştırmıyorsa, o bilgi sadece sırtında kitap taşıyan bir merkebe yük olur. Gerçek ilim, insanı kendi noksanlıklarından temizlemelidir.