1. Allah’ın Birliği ve Tektanrıcılık
Kemal Sıfatlar ve Esma-i Hüsna: Allah bütün mükemmel sıfatlara (kemal sıfatlara) sahiptir ve en güzel isimler O''nundur.
Eşi ve Benzeri Yoktur (Tevhid): Allah bir ve tektir. Orta Çağ Hristiyanlığı gibi bazı inançların aksine, Allah insansı bir varlık değildir ve hiçbir yaratılmışa benzemez. İnsanın hayaline sığmaz.
İhlas Suresi (Allah’ın Kimliği): Allah’ın kimliğini en iyi anlatan sure İhlas suresidir. Bu sure O''nun tek, doğmamış, doğrulmamış ve dengi olmayan bir varlık olduğunu bildirir.
2. `Es-Samed` Sıfatının Anlamları
Genel Anlam: Her şeyin O''na muhtaç olduğu, O''nun ise hiçbir şeye muhtaç olmadığı varlık demektir.
Bilimsel/Derin Anlam: Hz. Hüseyin’den nakledilen ve ahir zamanda anlaşılacağı belirtilen bir yoruma göre Samed; `içinde boşluk barındırmayan` demektir.
Madde alemi (atomlar dahil) boşlukludur. Allah ise maddi bir varlık olmadığı için O''nda boşluk yoktur.
3. Allah’ı Tenzih Etmek (Tesbih)
Anlamı: Allah’ı her türlü eksiklikten, ayıptan ve çirkinlikten (zulüm, yalan, haksızlık vb.) uzak tutmaktır.
Tanımlardan Tenzih: Daha ileri boyutta tesbih; Allah’ı, insanın kendi sınırlı aklı ve hayaliyle yaptığı tüm tanımlamalardan da tenzih etmektir. Çünkü O, tüm tanımların ötesindedir (Sübhânehu ve teâlâ ammâ yasifûn).
4. `Rab` Sıfatı ve Eğitmenlik
Yaratıcı ve Eğitmen (Mürebbi): Allah sadece evreni yaratıp bırakmamıştır; aynı zamanda `Rab`dir. Rab; bir şeyi kemaline (olgunluğa) ulaştıran, eğiten ve işlerini düzene koyandır.
Evrenin İdaresi: Allah sadece insanların değil, tüm alemlerin Rabbidir (Rabbil Alemin). Varlıkların işlerini evirip çevirir ve yönetir.
Egemenlikte Ortaksızlık: Mülk (hakimiyet/iktidar) tamamen O''nundur. Egemenliğinde hiçbir ortağı yoktur.
5. Allah’ın İnsanla Beraberliği ve İlim Sıfatı
Her An Beraberlik: `Nerede olursanız olun O sizinle beraberdir` (Hadid Suresi, 4). Allah''tan bağımsız bir mekan yoktur.
Gizliyi Bilme: Allah, insanın içinden geçirdiği niyetleri, bakışlarının altındaki gerçek amacı (merhamet mi, öfke mi, ihanet mi) ve nefsin fısıltılarını bilir. İnsanlar dış görünüşü görürken, Allah kalbi bilir.
6. İnsanın Mutlak Muhtaçlığı (Fakr)
Ontolojik Fakirlik: Fatır Suresi 15. ayete göre; `Ey insanlar, siz Allah’a muhtaçsınız (fakirsiniz); Allah ise zengindir (Gani) ve övülendir (Hamid).`
Varoluşsal Bağlılık: Bu muhtaçlık sadece maddi değil, varoluşsaldır. İnsanın oturması, kalkması, gözünü kırpması, hatta hafızasını koruması Allah''ın anlık iradesine ve verdiği güce bağlıdır.
Kibir ve Gurur: İnsanın sahip olduğu ilim, makam veya güç geçicidir; Allah dilerse anında geri alabilir. Bu bilinç insanı kibirden uzak tutmalıdır. (Lamba örneği: Lamba ancak elektriğe bağlı olduğu sürece ışık verir, bağ koparsa karanlığa gömülür.)
7. Allah ile Diyalog ve Dua
İrtibat: Allah kopuk bir tanrı değil, kuluyla sürekli diyalog halindedir. `En güzel isimler O''nundur, O''nu onlarla çağırın` (Araf Suresi, 180) emriyle insanı kendisiyle irtibat kurmaya davet eder.
Yakınlık: Allah insana şah damarından daha yakındır (Kaf Suresi, 16).