Bu ders, Allah’ın zati sıfatlarının en temeli olan `Tevhid` (Allah’ın birliği) sıfatına ayrılmıştır. Tevhid, sadece Allah’ın varlığına inanmak değil, O’nu her alanda birlemek anlamına gelir. Dersin ana başlıkları şu şekildedir:
1. Tevhidin Tanımı ve Önemi
Tanım: Tevhid, kelime anlamıyla `birlemek` demektir. İslam dininin özü, `La ilahe illallah` (Allah''tan başka ilah yoktur) kelime-i tevhidinde özetlenmiştir.
Şiar: Tevhid, sadece İslam’ın değil, tüm peygamberlerin ortak davetidir. Peygamberlerin bütün faaliyetleri insanları tevhide çağırmak olarak özetlenebilir. Kur’an-ı Kerim’de bu hakikat 60’tan fazla yerde farklı ifadelerle vurgulanmıştır.
2. Tevhidin Aşamaları
Tevhid üç temel merhalede incelenir ve her birinin karşıtı bir şirk (ortak koşma) türüdür:
A. Zatta Tevhid
Yegane Yaratıcı: Bu alemde Allah’tan başka hiçbir yaratıcının olmadığına inanmaktır. Allah’ın yaratma noktasında hiçbir ortağı veya benzeri yoktur.
Vasıtalı Yaratım: İnsanoğlunun yaptığı gemi, uçak veya teknolojik ürünler de gerçekte Allah’ın yarattığıdır. Çünkü Allah insana o aklı, gücü ve imkanı vermeseydi bu ürünler ortaya çıkamazdı. İnsan burada sadece bir vasıtadır; asıl `Müsebbibü’l-Esbab` (sebeplerin sahibi) Allah’tır.
B. Sıfatta Tevhid
Sıfatlar Zata Ek Değildir: İnsanlarda ilim, güç gibi sıfatlar sonradan edinilir ve zata eklenir. Ancak Allah’ın sıfatları zata ek değildir; bu sıfatlar baştan beri Allah ile vardır ve O’ndan ayrılamazlar.
Zatın Aynısıdır: Allah’ın alim, kadir, adil olması farklı parçalardan oluştuğu anlamına gelmez. Allah `Basit`tir (bileşenlerden oluşmayan). O’nun zatı zaten bu kemal sıfatlarının toplamından ibarettir.
Sıfatların Birliği: Allah’ın ilmi kudretinin, kudreti ise hikmetinin aynısıdır. İnsandaki gibi birbirinden kopuk sıfatlar değildir. Allah’ta tüm zati sıfatlar bir ve bütündür.
C. Fiilde Tevhid
Tek Etken Güç: `La havle ve la kuvvete illa billah` (Allah''tan başka güç ve kuvvet yoktur) cümlesinde özetlenen hakikattir. Evrendeki her hareket ve her eylem Allah’ın izniyle gerçekleşir. Allah’ın izni olmadan bir yaprak dahi dalından düşmez.
İzin ve Rıza Farkı: Allah her eyleme (günah da dahil) izin verir; çünkü bu bir imtihandır. Ancak her eylemden `razı` değildir. İnsan hem sevap hem günah işleme gücünü Allah’tan alır; lakin rızayı ancak iyi amellerle kazanır.
Müminlerin İmtihanı: Birçok mümin zat ve sıfat noktasında tevhid ehli olsa da, fiil noktasında (sorunlarla karşılaştığında sebeplere fazla takılarak) gizli şirke düşebilir. Fiilde tevhid ehli olan kişi, Hz. Musa’nın Kızıldeniz önünde gösterdiği tevekkül gibi, zahiri sebepler tükense bile umudunu sadece Allah’a bağlar.
Sonuç:
Tevhidin bu üç aşamasını gerçekleştiren bir insan, Allah’tan başka kimseye umut bağlamaz, sadece O’na tevekkül eder ve vesilelerin ancak Allah izin verdiği sürece etkili olduğunu bilir.