Giriş: Marifetullah (Allah''ı Tanıma)
• Yaratılışın Hedefi: Kur''an-ı Kerim''de (Zariyat Suresi 56. ayet) cinlerin ve insanların yaratılış gayesinin ibadet olduğu belirtilir.
• Marifetin Önemi: Yaratıcıyı tanımadan (Marifet/İrfan), yani bilgiyi içselleştirip amele dönüştürmeden ibadet mümkün değildir. Bu nedenle Marifetullah, yaratılışın en temel hedefidir ve insanın ebedi saadeti için bir garantidir.
• Marifet vs. Bilgi: Marifet, sadece bilmek değil, bilginin insanın amel ve iç dünyasına yansımasıdır.
İslam Öncesi ve Felsefi Tanrı Tasvirleri
Dersin ana gövdesi, İslam''ın sunduğu Tanrı tasvirinin mükemmelliğini ortaya çıkarmak için tarihsel süreçteki farklı görüşleri inceler:
1. Sokrates (MÖ 470 - 399):
• Tanrı Anlayışı: Çok tanrılı inanca sahiptir.
• Varlık-Tanrı İlişkisi: Alemi yarattıktan sonra ilahi hidayete ihtiyaç yoktur.
• Mutluluk Yolu: İnsanoğlu mutluluğu dine, kitaba veya peygambere değil, tamamen ahlaki ilkelere bağlı kalarak elde edecektir.
2. Platon (MÖ 427 - 347):
• Tanrı Anlayışı: İki Tanrı vardır: Mutlak İyilik Tanrısı (Baba) ve Sani/Yaratıcı Tanrı (Oğul).
• Marifet Yolu: Mutlak İyilik Tanrısı''nı sadece 50 yaşından sonra filozoflar kısmen tanıyabilir; normal vatandaşın tanıması mümkün değildir.
3. Aristo (Aristo) (MÖ 384 - 323):
• Evren Anlayışı: Dünya ve evren kadimdir (ezeli, yaratılmamıştır). Yaratıcıya ihtiyacı yoktur.
• Allah''ın Rolü: Allah, sadece evreni hareket ettiricidir (Muharrik), kendisi sakindir ve hareket etmez. O, sadece kendisi hakkında düşünür.
• İbadet: Aristo''nun Tanrısı''na sevgi beslenemez, ibadet edilemez ve ondan yardım istenemez.
4. Orta Çağ Hristiyanları:
• Tasvir: İnsansı (antropomorfik) bir Tanrı tasviri sunulmuştur (Eli, gözü olan insan biçimli bir Tanrı).
• Rol: Allah, bu evrendeki etkenlerden sadece biridir ve özellikle bilinmeyen şeylerin (meçhullerin) sebebidir.
• Sonuç: İlim ve bilim ilerledikçe, her şeyin sebebi keşfedildikçe Allah''ın alanı daralır ve yavaş yavaş köşesine çekilir.
5. Galileo ve Newton (Modern Çağ):
• Galileo: Allah sadece atomları yaratmış, sonra kenara çekilmiştir; âlemin artık O''na ihtiyacı yoktur.
• Newton: Saat-Yapımcısı benzetmesi. Allah saati bir kere kurmuş, evren otomatikman çalışmaktadır. Sadece bazen küçük müdahaleler (yörüngeden çıkan gezegenleri düzeltmek gibi) yapar.
Ortak Hata: `Boşlukların Tanrısı` ve Deizm
• Boşlukların Tanrısı: İncelenen bu tasvirlerin çoğunun ortak yönü, Allah''ı `Boşlukların Tanrısı` olarak görmeleridir. Yani insanın bilgisizliğinin ve içini dolduramadığı meçhul olayların sebebi Allah''tır. İlim ilerledikçe bu boşluklar dolacağı için Tanrı''nın rolü kalmaz.
• Deizm: Günümüzde yaygınlaşan Deizm de bu düşünceyi beslemektedir.
o Görüş: Deistler, Allah''ın yaratıcı olduğunu kabul ederler ancak yaratıktan sonra işlerinin bittiğini söylerler.
o Reddedilenler: Din, peygamber, kitap ve dolayısıyla sorumluluk yoktur. Allah insana akıl vermiş, kendini idare etmesini istemiştir.
o Eleştiri: Bu, özellikle zorluk dönemlerinde gençlere sunulan, sorumluluktan kaçmaya yönelik bir düşünce (devekuşu benzetmesiyle anlatılmıştır).