1. Giriş: Allah''ın Varlığı ve İspat İhtiyacı
Dersin başında, İslam inancına ve Kur''an-ı Kerim''e göre Allah''ın varlığının ispat edilmeye muhtaç olmayan, `bedihi` (apaçık) bir gerçek olduğu tekrar vurgulanır. Kur''an, Allah''ın varlığına delil sunmak yerine, O''nun varlığından şüphe edilmesini sorgular (`Allah hakkında şüphe mi var?`). Buna rağmen kelam alimleri, Allah''ın varlığını akli delillerle temellendirmek için çalışmalar yapmıştır.
2. Düzen Delili (Nizam Delili)
Allah''ın varlığını ispatlamak için kullanılan en temel ve yaygın delil `Düzen Delili`dir. Bu delil iki temel önermeye dayanır:
Birinci Önerme: Kainatta (varlık aleminde) düzenli ve sistemli kümeler/varlıklar vardır (atomdan galaksilere, insan vücudundaki organlardan doğa olaylarına kadar).
İkinci Önerme (Akli İlke): Her düzenin mutlaka bir düzenleyiciye (akıl ve irade sahibi bir faile) ihtiyacı vardır. Düzen, kendiliğinden veya tesadüfen oluşamaz.
Sonuç: Bu kainatın da bir düzenleyicisi, yaratıcısı vardır; biz O''na `Allah` diyoruz.
Düzenin Tanımı: Farklı parçaların, belli bir miktar (kemmiyet) ve nitelik (keyfiyet) üzere, belirli bir amacı gerçekleştirmek için uyumlu bir şekilde bir araya gelmesidir (Saat örneği verilir: Farklı parçalar zamanı göstermek amacıyla birleşmiştir).
Delilin Gücü: Bilimsel keşifler arttıkça, kainattaki düzenin ne kadar hassas ve karmaşık olduğu daha iyi anlaşılmakta, dolayısıyla `Düzen Delili` zayıflamak yerine her geçen gün güçlenmektedir. Bilim adamlarının çalışmaları aslında var olan bu düzeni keşfetmeye yöneliktir.
3. Allah''ın Sıfatları
Dersin ikinci bölümünde, Allah''ın sıfatları (vasıfları) ele alınır ve temel sınıflandırmalar yapılır:
A. Zati ve Fiili Sıfatlar:
Zati Sıfatlar: Sadece Allah''ın zatı (özü) düşünülerek O''na atfedilen, başka bir varlığa veya eyleme bağlı olmayan sıfatlardır. Bu sıfatlar Allah için her zaman ve süreklidir.
Örnekler: Hayy (Diri), Kadir (Güç sahibi), Alim (Bilen).
Fiili Sıfatlar: Allah''ın eylemlerinden (fiillerinden) türetilen, Allah ile yarattığı mahlukat arasındaki ilişki sonucunda ortaya çıkan sıfatlardır. Bu sıfatlar eylem gerçekleştiğinde Allah''a atfedilir.
Örnekler: Halik (Yaratıcı - Yaratma eyleminden sonra), Gafur (Bağışlayan - Bir kulun günah işlemesi ve bağışlanması durumunda), Rezzak (Rızık veren).
B. Sübuti ve Selbi Sıfatlar:
Sübuti Sıfatlar: Allah''ta var olduğu kabul edilen ve O''na ispat edilen olumlu sıfatlardır (İlim, Kudret, Hayat vb.).
Selbi Sıfatlar: Allah''tan uzak tutulan, O''nda olması imkansız olan eksiklik ve kusurları reddeden sıfatlardır (Aciz değildir, cahil değildir, ölümlü değildir vb.).
4. Kur''an''daki `Ayetler` ve Tefekkür
Kur''an-ı Kerim''de insanın kendi nefline (bedenine/ruhuna) ve dış dünyaya (afaka) bakmasını emreden ayetler, Allah''ın varlığını ispatlamaktan ziyade, O''nun sıfatlarını (ilmini, kudretini, hikmetini) tanıtmaya ve insanı bu mükemmel düzenin ardındaki Tek Yaratıcı''yı (Tevhid) idrak etmeye yöneliktir. Kainattaki uyum, Yaratıcı''nın birliğinin delilidir.