1. Giriş: Allah''ın Varlığının Apaçıklığı ve İki Temel Olgu
İspata Gerek Yoktur: Dersin başında, Allah''ın varlığının ispat edilmeye muhtaç olmayan, `bedihi` (apaçık/kendinden bilinen) bir gerçek olduğu hatırlatılır. İnsan zatı itibarıyla bunu idrak eder.
İki Fıtri Boyut: Konu sadece Allah''ın varlığını kabul etmekle sınırlı değildir. Üstad, iki olgunun da insanın yapısına yerleştirildiğini (fıtri olduğunu) savunur:
İnanma (Bilgi Boyutu): Allah''ın varlığını zihinsel olarak kabul etmek.
Yönelme (Eylem/İbadet Boyutu): O''na tapınma, ibadet etme ve sevgi duyma eğilimi.
2. `Fıtrat` Kavramının Derinlemesine Analizi
Sözlük Anlamı (Fetere): Arapça''da `yarmak`, `ikiye bölmek` demektir.
Fatır İsmi ve Yaratılış İlişkisi: Allah''ın `Fatır` ismi buradan gelir. Neden `yarmak` fiili yaratmak için kullanılır?
Metafor: Yokluk bir karanlığa benzetilir. Allah, bu yokluk karanlığını `yararak` içinden varlığı/mahlukatı çıkarır. Tıpkı sabah şafağının (Fecr) gece karanlığını bir kılıç gibi yarıp aydınlığı getirmesi gibidir.
Terim Anlamı: Yaratmanın her türlüsüne değil, `özel bir tür yaratılışa` fıtrat denir. Bu, sadece insana özgü olan, insanın `fabrika ayarları` diyebileceğimiz yaratılış biçimidir.
3. Kur''an-ı Kerim''de Fıtrat ve Temel Ayet
Rum Suresi 30. Ayet: `Fıtrat` kelimesi Kur''an''da sadece bir kez, bu ayette geçer ve doğrudan Allah''a izafe edilir (Fıtratallah).
Ayet Meali: `(Resulüm!) Sen yüzünü hanif olarak dine, Allah insanları hangi fıtrat üzere yaratmış ise ona çevir.`
İslam Antropolojisi: İslam''ın ve Kur''an''ın insan tanımı bu kavrama dayanır. Diğer felsefi ekollerden farkı, insanı `fıtrat sahibi bir varlık` olarak tanımlamasıdır.
4. Fıtrat Teorisi: Bilgi ve Eğilim (Dersin Özü)
İslam düşüncesinde insan `boş bir levha` veya `0 kilometre cahil bir varlık` olarak dünyaya gelmez. İnsan, donanımlı yaratılmıştır.
A. İnsana Yüklenen `Sistem Dosyaları`:
Bilgisayarı aldığınızda içi boş gibi görünse de, çalışması için gereken `sistem dosyaları` üretici tarafından önceden yüklenmiştir.
İnsanın da ruhuna ve yapısına Allah tarafından önceden yüklenmiş bilgiler ve eğilimler vardır.
B. Fıtratı Hayvani İçgüdülerden Ayırmak:
Yeme, içme, uyuma, cinsel arzu gibi istekler hem insanda hem hayvanda ortaktır. Bunlara fıtrat denmez, bunlar `içgüdü`dür.
Fıtrat, sadece insana özgü olan manevi kodlardır.
C. İki Temel Fıtri Boyut:
Fıtri Bilgi (Neyi Biliyoruz?):
İnsan eğitim almasa dahi, yaratılıştan `neyin iyi, neyin kötü` olduğunu bilir.
Kanıt (Şems Suresi): `Nefse ve onu şekillendirene, ona fücuru (kötülüğü) ve takvayı (iyiliği) ilham edene andolsun.`
Örnek: Adaletin iyi, zulmün kötü olduğu bilgisi doğuştandır. Bir çocuk, babası söz verdiğinde ve akşam eli boş geldiğinde surat asar. Çocuğa `sözünde durmamak kötüdür` diye ders verilmemiştir; o bunu fıtraten bilir.
Fıtri Eğilim/Sevgi (Neyi Seviyoruz?):
İnsan sadece iyiyi bilmekle kalmaz, aynı zamanda iyiyi sevmeye ve kötüden nefret etmeye programlanmıştır.
Kanıt (Hucurat Suresi): `Allah size imanı sevdirdi, onu kalplerinizde süsledi; küfrü, fıskı ve isyanı da size çirkin gösterdi.`
Örnek: Dünyadaki en zalim insan bile kendisine adaletli davranılmasını sever. En yalancı insan bile kendisine yalan söylenmesinden nefret eder. Çünkü insan yapısı `doğruyu sevmeye` ayarlıdır.
5. Sonuç: Bütüncül Bakış
İnsan sadece `Allah vardır` bilgisini değil, `Allah''a ibadet etme ve O''nu sevme` arzusunu da doğuştan taşır.
Dinin görevi, insana hiç bilmediği bir şeyi öğretmekten ziyade; zaten özünde (fıtratında) var olan bu hazineyi açığa çıkarmak, hatırlatmak ve doğru yönlendirmektir.