1. İlahi Hükümler (Ahkam)
İslami ilimlerin temel esaslarından biri olan Ahkam (hükümler), Allah''ın insanlardan istediği amelleri (insanın ameli) açıklar. Beş temel hüküm şunlardır:
Farz/Vacip: Mutlaka yerine getirilmesi gereken ameller.
Haram: Mutlaka terk edilmesi gereken ameller.
Müstehap: Yerine getirilmesi iyi olan ameller (sevabı olan).
Mekruh: Yerine getirilmemesi iyi olan ameller.
Mubah: Ne farz ne haram olan (yürümek, yemek gibi) serbest işler.
2. Taklit ve Müçtehit
Her mükellef (yükümlü) insanın, ya kendisinin müçtehit olması ya da bir taklit merciine (Müçtehitlerin üstadı) bağlanması gerekir.
Merce-i Taklit: En bilgili (Alem), adil ve dünyaya düşkün olmayan, fetva verme yetisine sahip üst düzey din alimidir.
Taklit ve Fetva Hükümleri:
Hayatta Olan Müçtehit: Ergenlik çağına yeni ermiş (mükellef olmuş) bir kişinin mutlaka hayatta olan bir müçtehidi taklit etmesi gerekir.
Ölü Müçtehide Baki Kalma: Taklit edilen müçtehit vefat ederse, hayatta olan yeni merce-i taklidin izin vermesi şartıyla ölü müçtehide baki kalınabilir. Ancak güncel ve siyasi meselelerde hayatta olana uyulması gerekir.
Adalet Şartı: Taklit edilecek müçtehidin adil olması şarttır. Adil; büyük ve küçük günahları işlemeyen, farzları yerine getiren ve toplumsal ahlaka/şahsiyete yakışmayacak işlerden kaçınan kişidir.
3. Mükellefiyet ve Ergenlik Yaşı (Buluğ Çağı)
Dini Hükümlerin Yükümlülüğü: Akıllı ve ergenlik (Buluğ) çağına ermiş her insanın dini hükümleri (namaz, oruç gibi farzları) yerine getirmesi gerekir.
Yaş Kriterleri (Kameri Yıla Göre):
Kızlar: Kameri yıla göre 9 yaşını doldurup 10''a geçtiği zaman ergen olur.
Erkekler: Kameri yıla göre 15 yaşını bitirip 16''ya girince ergen olur.
Ergenlik alametleri bu yaştan önce belirirse, yükümlülükler (farzlar ve haramlardan sakınma) hemen başlar.
4. İhtiyat Türleri
Farz İhtiyat (Vacip İhtiyat): Müçtehidin net bir fetva vermediği durumlarda, kişinin zorunlu olarak uyması gereken ihtiyat yöntemidir. Bu durumda kişi, kendi mercii taklidinin ihtiyatına uyar veya başka bir müçtehide müracaat edebilir.
Müstehap İhtiyat: Müçtehidin net bir fetva verdikten sonra, daha çok sevap almak için tavsiye ettiği ihtiyat şeklidir.
5. Ücret ve Farz Ameller
Farz Ameller Karşılığında Ücret: Namazın farzlarını öğretmek veya cenaze işlerini (farz-ı kifaye) yapmak gibi zorunlu ameller karşılığında ücret talep edilemez.
Müstehap Ameller Karşılığında Ücret: Kur''an okumak, sohbet etmek gibi müstehap ameller karşılığında ücret alınabilir.