1. Kur''an-ı Kerim''de Abdest Ayeti (Maide Suresi, 6. Ayet)
Ayet Meali: `Ey iman edenler! Namaza kalkacağınız zaman yüzlerinizi ve dirseklere kadar ellerinizi yıkayın; başlarınızı ve -topuklara kadar- ayaklarınızı mesh edin.`
Dilbilgisi Analizi:
Ayette iki temel emir vardır: Yıkamak (yüz ve kollar) ve Mesh etmek (baş ve ayaklar).
Arapça dilbilgisi kurallarına göre, `ayaklarınızı` (erculekum) ifadesi, `başlarınızı` (biruusikum) ifadesine atfedilmiştir. Bu nedenle ayaklar da baş gibi mesh edilmelidir, yıkanmamalıdır.
Ehl-i Sünnet''in `ayakları yıkama` görüşü, ayetteki gramer yapısına ve fiil geçişlerine aykırı bulunarak eleştirilmiştir. Ayakların yıkanması Emeviler döneminde ortaya çıkan bir uygulama olarak nitelendirilmiştir.
2. Abdestin Alınış Şekli ve Sırası
Abdestin doğru uygulanışı adım adım şu şekildedir:
Yüzün Yıkanması: Alın hizasından çene altına kadar olan kısım yıkanır.
Kolların Yıkanması: Önce sağ, sonra sol kol dirseklerden parmak uçlarına kadar yukarıdan aşağıya doğru yıkanır. (Tersi geçersizdir).
Başın Meshi: Sağ elin ıslaklığıyla başın üst kısmına (tepe noktasına) mesh edilir. Mesh miktarı bir parmak ucu kadar olsa bile yeterlidir, ancak müstehap olan üç parmak genişliğidir. Alına kadar inilmez.
Ayakların Meshi: Sağ el ile sağ ayak, sol el ile sol ayak mesh edilir. Mesh, parmak uçlarından başlayıp ayağın üstündeki tümseğe (kabe) kadar yapılır.
3. Önemli Fıkhi Hükümler ve Detaylar
Yıkama Sayısı: Yüz ve kolların bir kere yıkanması farz, ikinci yıkama caiz (sevap), üçüncü yıkama ise haramdır (bidat kabul edilir ve abdesti batıl edebilir). `Bir kere yıkamak`, suyun uzvun her yerine ulaşması demektir; bu sağlanana kadar su dökülebilir.
Mesh Kuralları:
Mesh edilecek yer (baş veya ayak) kuru olmalıdır. Islaklık varsa kurulanmalıdır.
Mesh sırasında el hareket etmeli, baş veya ayak sabit durmalıdır.
Mesh, abdest suyundan kalan ıslaklıkla yapılmalıdır; dışarıdan yeni su alınmaz.
Engel Durumları: Oje, boya, bant gibi suyun deriye ulaşmasını engelleyen maddeler abdestten önce temizlenmelidir.
Saç ve Protez: Saçlar çok uzunsa veya protez saç varsa ve çıkarılamıyorsa, suyun saç dibine ulaşması sağlanmalıdır; mümkün değilse protez üzerine mesh edilebilir (Rehber''in fetvasına atıfla).
Ayakkabı/Mest Üzerine Mesh: Ehl-i Beyt fıkhında ayakkabı veya mest üzerine mesh etmek caiz değildir; çıplak ayağa mesh edilmelidir.
4. Mezhepler Arası Farklılıklar
Abdest, namazın geçerliliği için şarttır ve Kur''an''da belirtilen `yıkama` ve `mesh etme` emirlerine, belirlenen sıra ve kurallara (tertip ve müvalat) titizlikle uyularak alınmalıdır.