Fıkıh Kavramı
Kelime Anlamı: Kavramak, idrak etmek ve bir şeyi derinden anlamaktır.
Tanımı: İslami kaynaklardan (Kur''an ve Sünnet) faydalanılarak şer''i hükümleri (farz, haram, mekruh, mubah, müstahab) elde ettiğimiz ilimdir.
Konusu: Bireyin ameli ve fiilidir. İnanç ve kalple değil, namaz, oruç ve ticaret gibi eylemlerin nasıl yerine getirileceğiyle ilgilenir.
Şer''i Görevleri Öğrenme Zorunluluğu
Her mükellefin (yükümlünün) şer''i görevini öğrenmesi farzdır.
Şer''i görevini öğrenmediği için bir farzı terk eden veya günaha düşen kişi günahkâr sayılır.
Mükellefiyet Şartları
Bir kimsenin şer''i hükümlerle yükümlü sayılması için şu üç şartın bir arada bulunması gerekir:
Buluğ (Ergenlik): Ergenlik çağına ulaşmak.
Akıl: Akıllı olmak.
Kudret (Güç): Görevleri yerine getirebilecek güce sahip olmak.
Ergenlik Belirtileri:
Kız Çocukları: Kameri (Ay) takvime göre 9 yaşını bitirip 10 yaşına girince ergen olur.
Erkek Çocukları: Ergenlik belirtilerinin herhangi biri gerçekleşmezse, yaş son sınır olarak kabul edilir (yaklaşık 15 yaş).
Dini Hükümleri Öğrenmenin Yolları
Her mükellef, dini hükümleri öğrenmek ve uygulamak için şu üç yoldan birini seçmelidir:
1. İçtihat
Şer''i hükümleri doğrudan Kur''an ve Sünnet gibi kaynaklardan elde ederek müçtehit (fakih) olmaktır. Bu yol, çok zor ve uzun bir ilim tahsilini gerektirir.
2. İhtiyat
Hiçbir müçtehidi taklit etmemek, bütün müçtehitlerin fetvalarını bilmek ve görevin kesinlikle yerine getirildiğinden emin olacak şekilde en zor olana (farz/haram) amel etmektir.
3. Taklit
Hayatta olan (canlı) bir müçtehide (taklit merciine) uyarak onun fetvalarına amel etmektir. Bu, mükellefler için en kolay ve genel kabul gören yoldur.
Taklit Çeşitleri ve Ek Hükümler
Dolaylı Taklit (Baki Kalma): Önceden taklit edilen vefat etmiş bir müçtehide, hayatta olan yeni taklit merciinin izniyle bağlı kalınabilir. Ancak yeni çıkan (güncel) meselelerde yeni merciin fetvasına uyulması gerekir.
Alem Müçtehit: Taklit edilecek müçtehidin en bilgili (e''lem) olması önemlidir.
Taklitsiz Ameller: Bir müçtehide bağlı olmadan yapılan ameller (Örn: namaz), eğer gerçeğe uygunsa veya taklit edilmesi gereken bir müçtehidin fetvasına uygunsa kabul edilir.