İthalat (Alımlar): İnsanın dış dünyadan aldığı bilgiler `ithalat` olarak tanımlanıyor. Bu alımlar temelde duyu organları aracılığıyla yapılır:
• Göz (Görmek): En etkili ithalat yollarından biridir. Görülen şeyler kalpte istek uyandırır. Reklamlar gibi görsel uyaranlar bu yolu kullanarak bizi etkiler.
• Kulak (Duymak): Dışarıdan bilgi aldığımız bir diğer önemli yoldur.
• Dokunmak ve Akıl (Tefekkür): Bunlar da bilgi alma yollarıdır, ancak özellikle tefekkür yoluyla alım yapan insan sayısı azdır.
İhracat (Sunum): İnsanın biriktirdiği bilgileri ve düşünceleri dışarıya sunmasıdır. Bu, temelde `dil` (konuşma) ve `yazı` ile yapılır.
Algıların Kontrolü (Gümrük Kuralları):
• Dinin, bu `ithalat` kapılarına (göz, kulak, dokunma) sahip çıkmamızı söylediği belirtiliyor.
• Gözü harama, dünya malına ve başkalarının kusurlarına kapatmak; kulağı gıybete, yalana ve iftiraya kapatmak gerektiği vurgulanıyor.
• Günde aklımızdan geçen binlerce düşüncenin çoğunun bu gereksiz `ithalat` yüzünden oluştuğu, asıl değerli olan azınlığın ise `akıl laboratuvarında` analiz edilmesi gerektiği ifade ediliyor.
İnsan (Heyvan-ı Natık):
• Mantıkta insanın `konuşan canlı` (heyvan-ı natık) olarak tanımlandığı hatırlatılıyor.
• Buradaki `natık` (konuşan) olmanın, papağan gibi ses çıkarmak değil, akla dayalı (akıllıca) konuşmak anlamına geldiği belirtiliyor.
Nehcü’l-Belağa ve İmam Ali:
• Nehcü’l-Belağa, İmam Ali''nin `ihracatı` yani bize sunduğu birikimi olarak tanımlanıyor.
• İmam Ali''nin `ithalatı` ise diğer insanlardan farklı olarak vahiy evinden, yani doğrudan Peygamber''in ilminden beslenmiştir. Peygamber''in `Ben ilmin şehriyim, Ali de onun kapısıdır` sözü buna delildir.
Güzel Söz ve Sözü Güzel Söylemek:
• Nehcü’l-Belağa''nın iki temel özelliği vardır: `Güzel söz` söyler ve `sözü güzel söyler`.
• Güzel Söz: İçerikle ve kaliteyle ilgilidir.
• Sözü Güzel Söylemek: Sunum, üslup ve kelime seçimiyle (ambalaj) ilgilidir.
• Bu durum, kaliteli bir ürünün kötü bir ambalajla sunulmasına benzetiliyor; sunum kötü olduğunda içerik gölgede kalır.
• Nehcü’l-Belağa hem içerik (güzel söz) hem de üslup (güzel söylem) açısından zirvededir.
Edebiyat ve Tefekkür:
• İyi bir sunum (sözü güzel söylemek), kelimelerin uyumlu dizilişine bağlıdır. Bu, ressamın çizgileri uyumlu dizerek resim yapmasına benzetilir. Edebiyat, kelimeleri ahenkli dizme sanatıdır.
• İçeriği zenginleştirmek (güzel söz) için `tefekkür` ve `akıl` gerekir.
• Sunumu güzelleştirmek (ambalaj) için ise kelime dağarcığını artırmak ve bu kelimeleri doğru dizmek gerekir, ki bu da `tefekkür` gerektirir.