İnsan fiziksel, ilmî veya meslekî bir hedefe ulaşmak için yıllarca çalışmayı doğal karşıladığı hâlde, nefsini dönüştürmenin ve Allah’a yaklaşmanın hiçbir çaba harcamadan gerçekleşmesini beklememelidir.
Murakabe süreklilik ister.
Her gün yeniden irade ister.
Her hata sonrasında yeniden ayağa kalkmayı ister.
Her gafletin ardından yeniden Allah’a yönelmeyi gerektirir.
7. Murakabenin İlk Basamağı: Farz ve Haramlar
Manevî yolculukta herkesin aynı seviyeden başlaması mümkün değildir. Murakabenin de aşamaları bulunmaktadır.
İlk aşamada insanın yapması gereken temel görevler açıktır:
- Farzları yerine getirmek,
- Haramları terk etmek,
- Günahlara karşı dikkatli olmak,
- Mubah davranışlarında dahi niyetini ilahî bir istikamete yöneltmek.
Bu temel esaslar insanın hayatında yerleşip meleke hâline geldikten sonra daha ince bir murakabe başlar. Artık insan yalnızca; “Bu haram mı, değil mi?” sorusunu sormaz. Bunun yanında:
“Allah bundan razı mı?”
“Bu davranış beni Allah’a yaklaştırıyor mu?”
“Bunu nefsim için mi, Allah için mi yapıyorum?”
gibi daha derin sorular üzerinde düşünmeye başlar.
Böylece murakabe, fıkhî sınırları korumaktan başlayıp ilahî rızayı hayatın temel ölçüsü hâline getiren daha yüksek bir bilinç seviyesine doğru gelişir.
8. Takva ve Murakabenin Meyvesi: Dünya ve Ahiret Hayrı
Rivayetlerde takva yalnızca günah işlememekle sınırlı bir değer olarak değil, bütün hayırların anahtarı şeklinde tanıtılmaktadır.
Resûlullah’tan (s.a.a) aktarılan ifadeye göre:
“Kime takva rızık olarak verilmişse, ona dünya ve ahiret hayrı verilmiştir.”
Bu yaklaşım açısından takva insanın yalnızca ahiret hayatını ilgilendiren bir özellik değildir. Takva, insanın dünyadaki hayatını da düzenler.
Takvalı insan sözlerini kontrol eder; bu durum ilişkilerini iyileştirir.
Öfkesini kontrol eder; birçok çatışmayı önler.
Haramdan uzak durur; maddî hayatında temizliği sağlar.
Kötü zandan kaçınır; kalbini başkalarına karşı kirletmez.
Niyetini arındırır; yaptığı ameller manevi değer kazanır.
Dolayısıyla takvanın hem dünyevî hem uhrevî sonuçları bulunmaktadır.
Ancak rivayetlerde dikkat çekilen önemli bir husus daha vardır: Takva yalnızca insanın kendi iradesinin ürünü değildir; aynı zamanda Allah tarafından insana verilen bir tevfiktir.
Bu nedenle İmam-ı Zaman’a (a.f) nispet edilen duada Allah’tan: “İtaate muvaffakiyet, günahtan uzak durma ve niyet samimiyeti” istenmektedir.
9. Allah’ın Kulundan Temel İsteği: Takva
Hz. Ali’den (a.s) aktarılan rivayetlerde takvanın Allah’ın kullarından istediği en temel değerlerden biri olduğu vurgulanmaktadır.
Yüce Allah, Kur’an’da sürekli insanı tekrar tekrar takvaya davet etmektedir. Bu sebeple takva sadece belirli ariflerin veya ahlak üstatlarının kişisel tavsiyesi değildir; doğrudan Kur’an ve Ehl-i Beyt öğretilerinin merkezinde bulunan bir ilkedir.
Hz. Ali’den (a.s) aktarılan ifadelerde takvanın Allah’ın rızasının zirvesi olduğu ve kullarından temel isteğinin bu olduğu bildirilmektedir. Bunun nedeni anlaşılabilir bir hakikattir: Gerçek takva oluştuğunda diğer birçok fazilet kendiliğinden gelişmeye başlar.
Murakabe eden insan kolaylıkla yalan söyleyemez.
Allah’ın huzurunda olduğunu hisseden insan başkasının hakkına rahatlıkla giremez.
Allah’ın kendisini gördüğünü bilen insan gizlide ve açıkta farklı kişiliklere bürünemez.
İlahî huzuru idrak eden kişi, günahı yalnızca insanlar gördüğünde terk etmez.
Bu nedenle gerçek takva, insanın bütün ahlak sistemini içten dönüştüren bir bilinçtir.
10. Takvanın Gerçekleşmesinde Üç Temel Unsur
Murakabe ve takvanın meydana gelmesinde üç temel unsur birbirini tamamlamaktadır:
1- Allah’ın Huzurunda Bulunduğunun Bilinci:
İlk unsur iman ve marifettir.
İnsan Allah’ın Rakîb olduğunu, kendisini her an gördüğünü ve hiçbir hâlinin Allah’a gizli olmadığını zihinsel ve kalbî olarak idrak etmelidir.
Bu bilgi yalnızca teorik olarak bilinirse yeterli değildir. Gün içerisinde tekrar tekrar hatırlanmalı ve canlı tutulmalıdır.
Murakabenin başlangıç noktası şu bilinçtir:
“Şu anda Allah’ın huzurundayım.”
Bu bilinç gün boyunca korunabildiği ölçüde insanın davranışları değişmeye başlar.
