Ayetullah Seyyid Ali Hamaneî’nin Uluslararası Allâme Tabâtabâî Kongresi genel merkez üyeleriyle tertiplenen toplantıda konuşması. (8 Kasım 2023)
Rahman ve Rahim Olan Allah’ın Adıyla
Âlemlerin rabbi olan Allah’a hamdolsun, Efendimiz, Nebimiz Ebû’l Kâsım Muhammed’e ve onun pak, masum ve necip Ehl-i Beyt’ine salat ve selam olsun.
Sevgili bacılarım ve kardeşlerim hoş geldiniz. Böylesine harika bir iş çıkardığınız için sizlere gerçekten ve derinden teşekkürlerimi sunuyorum. Bu günlerde sizlerin de aklına gelen ve Allah’ın sizlere ilham ettiği yapılması gereken ve himmet gösterip yaptığınız en güzel şeylerden biri İslam tarihinin yüce ve ruhanî şahsiyeti olan bu büyük insanın anma gününün düzenlenmesidir.
Merhum Allâme Tabâtabâî, yüzyıllar boyunca ilim havzalarımızın nadir örneklerinden birisi olmuştur; dürüst olmak gerekirse, bu gerçekten ender görülen bir durumdur. Kısaca değinmem icap ederse onda öylesine güzel özellikler vardı ki; tüm bu hususiyetler insanlığın erdem ve faziletini gösteren özellikler olmuş ve yine tüm bu özellikler bu ulu şahsiyetin şekillenmesinde yer almış, bu faziletli insanı ortaya çıkarmıştır.
Bendeniz bu istisnai hususiyetlerin birkaçını not aldım. Örneğin; ilim, dindarlık ve takva, ahlakî özellikler, zanaat ve hüner, dostluk ve arınmışlık, vefa ve daha nice özellikleri. Tüm bu hususiyetlerin bir arada bulunması o yüce insanın şahsiyetinin şekillenmesinde yer bulmuştur. Zira bu özellikler fazilet ve erdem sahibi bir insanın gerçek özellikleridir.
Bu muhterem insanın birkaç ilmî yönünü sizlerin huzurunuza sunmak istiyorum. Bunlardan ilki bu yüce insanın bilgi dağarcığının oldukça geniş olmasıdır; bir başka deyişle bilgi çeşitliliği açısından oldukça nadir bir insandı.
Tarih boyunca Şeyh Tusî, Allâme Hillî ve onlar gibi bilimsel argümana sahip insanlarımız var olmuştur ancak zamanımızda bu oldukça ender görülen bir durumdur; yani onun dışında böylesine bilgi çeşitliliğine haiz başka birisini tanımıyorum. O bir fakih, usûlcü, filozof, irfan alanında güçlü bir teorisyen, derin bir matematik dehası, Kur’an ve Kur’anî ilimler müfessiri ki bu bağlamda hakikaten nadir bir şahsiyettir. Ayrıca şair, edebiyatçı ve birçok ilimde de maharet sahibidir. Yani Allâme Tabâtabâî’nin felsefî ve irfanî boyutunun yanında görebileceğimiz önemli hususlardan birisi de soybilimine olan hâkimiyetidir.
Kendisinde Gâzî Tabâtabâî’nin ailesini tanıtan bir çizelgeye sahip. Şahsıma göre bu şecere şablonu insanların kullanımına sunulmuş baskıya girmiş en nadir sanat eserlerindendir. Necef’ten arkadaşı olan merhum babam -bunu bana bizzat kendisi anlattı- Tabâtabâî’ye bir mektup yazarak bizim şeceremizi Kum kentinde tanınmış bir şahıs olan filanca kişiden alıp bana gönder demişti.
Merhum Tabâtabâî de cevap olarak; ben onun kadar ya da ondan daha fazlasını -tam olarak cümleyi anımsayamadım- biliyorum diyor ve soyağacımızı bize yazıp gönderiyor. Yani şu anda bizim elimizde olan soyağacı Allâme’nin eliyle hazırlanıp düzenlenmiştir. Kısacası insan bu şahsiyette çok büyük bir ilmî yelpazeyi müşahede etmektedir.
Hani az önce sizlere matematik ve formül ilmine de sahip demiştim ya; Hüccetiye Medresesi’nin projesinin mimarı da bildiğiniz üzere kendisidir. O tam manasıyla aynı zamanda bir mimardı da. Bu ilmî yönü Allâme Tabâtabâî’nin çok özel bir insan olduğunu bizlere göstermektedir.
Diğer bir yönü ise ilim ve düşüncede derinliğe sahip oluşudur. Şu anda bizim bilgi sahibi olduğumuz ilimlerden çok daha fazla derinliğe sahipti. Öncelikle usûl ilminde kendi has bir ilkeye sahipti. Gerçi şahsen fıkıh alanında bir eserini görmedim ama fıkıh ilminin temelini oluşturan bir usûl teorisyeniydi. Yani Kifâye[1] kitabına düşmüş olduğu haşiye ve notlar bunu göstermektedir.
Felsefede de yenilikçi bir filozoftu. Kendisi, felsefenin temelleri ve realizm metodu konulu yeni bir felsefî anlayışı ortaya koyuyor ve daha sonra Bidâye[2] ve Nihâye[3] adı altında iki eseri kaleme alıp yayınlıyor. Tefsirde de bana göre harika bir müfessirdir; yani birisi el-Mizân tefsirine bakarsa bu kitabın kelimenin tam anlamıyla ne kadar harika bir tefsir olduğunu anlayabilir; dolu bir içerik, çeşitlilik ve konuların derinliği açısından ki daha sonra bundan sizlere bahsedeceğim. Bu da onun ilminin ve düşüncesinin ne denli derin olduğunu gösterir.
