"Allah korkusundan ağlamak, ilahî rahmetin anahtarıdır."
Başka bir rivayette ise şöyle buyurur:
"Allah korkusundan ağlamak kalbi nurlandırır ve insanı günaha dönmekten korur."
Bu rivayetler göstermektedir ki İslam'ın övdüğü gözyaşı, insanı ümitsizliğe sürükleyen bir hüzün değil; onu arındıran, bilinçlendiren ve Allah'a yaklaştıran bir gözyaşıdır. Aynı şekilde övülen sevinç de gaflet doğuran değil; kulluk bilincini güçlendiren sevinçtir.
Dolayısıyla İslam'ın değerlendirmesi, duygunun kendisine değil; onun insanın manevî gelişimine yaptığı katkıya yöneliktir. Ağlamak da gülmek de insanı Allah'a yaklaştırdığı ölçüde değer kazanmakta; O'ndan uzaklaştırdığı ölçüde ise anlamını yitirmektedir.
4. İslam'ın Ağlama ve Gülmeye Dair Temel İlkeleri
İslam, insanın duygu dünyasını bastırmayı değil, onu ilahî hikmete uygun biçimde yönlendirmeyi amaçlar. Bu nedenle ne sürekli hüzün içerisinde yaşamayı ne de hayatı yalnızca eğlenceye dönüştürmeyi tasvip eder. Kur'ân ve Ehlibeyt (a.s) rivayetleri birlikte değerlendirildiğinde, ağlama ve gülme konusunda bazı temel ilkelerin öne çıktığı görülmektedir.
4.1. İnsanı Karamsarlığa Sürükleyen Hüzün Makbul Değildir
İslam, insanın ümitsizlik içinde yaşamasını doğru bulmamaktadır. Çünkü sürekli karamsarlık, kişinin hem ruh sağlığını hem de toplumsal sorumluluklarını olumsuz etkiler. Mümin, Allah'ın rahmetine güvenen ve geleceğe umutla bakan bir şahsiyettir.
Bu sebeple Resûlullah'ın (s.a.a.) hayatında, üzgün gördüğü kimseleri teselli ettiği, zaman zaman latife yaparak onların gönlünü ferahlattığı nakledilmektedir. Ehlibeyt İmamları (a.s) da müminin huzurlu ve dengeli bir ruh hâline sahip olmasını istemiş, gerçek mutluluğun Allah'ın takdirine rıza göstermekten geçtiğini vurgulamışlardır.
Dolayısıyla İslam'ın tavsiye ettiği hüzün, insanı hayattan koparan değil; onu daha bilinçli, daha sorumlu ve daha olgun hâle getiren bir hüzündür.
4.2. Allah İçin Dökülen Gözyaşı Manevî Terbiyenin En Etkili Vesilelerindendir
İslam'ın övdüğü gözyaşı, Allah korkusundan, günahlara pişmanlıktan ve ilahî yakınlık arzusundan kaynaklanan gözyaşıdır. Böyle bir gözyaşı, insanın kalbini yumuşatır, nefsini arındırır ve kulluk bilincini güçlendirir.
Aynı şekilde Allah dostlarına duyulan sevgi ve Allah düşmanlarına karşı beslenen nefret sebebiyle dökülen gözyaşı da bu kapsamda değerlendirilmektedir. Çünkü bu gözyaşı, yalnızca duygusal bir tepki değil; velayet bilincinin ve iman bağlılığının dışa yansımasıdır.
Bu nedenle Ehlibeyt (a.s) mateminde ağlamak, sıradan bir duygusal boşalma değil; ilahî değerlere bağlılığın ve hak cephesine aidiyetin bir göstergesidir.
4.3. Gülmek Fıtrî Bir İhtiyaçtır
Bazı kimseler, dindarlığın ciddiyet ve sürekli hüzünle bağdaştığını düşünmektedir. Oysa Resûlullah (s.a.a.) ve Ehlibeyt'in (a.s.) hayatı bunun aksini göstermektedir.
Resûlullah (s.a.a.) şöyle buyurmaktadır:
"Ben de sizin gibi bir insanım; şaka yaparım."
Başka bir rivayette ise şöyle buyurmuştur:
"Ben şaka yaparım; fakat şakamda haktan başka bir şey söylemem."
Bu rivayetler, mizahın ve tebessümün İslam'da yasaklanmadığını; aksine doğru sınırlar içerisinde teşvik edildiğini göstermektedir. Müminin güler yüzlü olması sadaka olarak değerlendirilmiş, insanlara tebessüm etmesi güzel ahlakın bir parçası kabul edilmiştir.
Bununla birlikte İslam, insan onurunu zedeleyen, yalan içeren, alay eden veya günaha götüren mizahı kesin şekilde reddetmektedir.
4.4. Ölçüsüz Eğlence Yasaklanmıştır
İslam'ın eleştirdiği husus gülmek değil; ölçüsüz eğlenmektir. Çünkü aşırı eğlence zamanla kalbi gaflete sürükler, sorumluluk duygusunu zayıflatır ve insanı hakikatten uzaklaştırır.
Bu sebeple rivayetlerde kahkaha ile gülmek, sürekli mizahla vakit geçirmek ve insanları eğlendirmek uğruna yalan söylemek şiddetle kınanmıştır.
İmam Ca'fer-i Sâdık (a.s.) şöyle buyurmaktadır:
"Kahkaha şeytandandır."
Resûlullah (s.a.a.) ise şöyle buyurmaktadır:
"Çok gülmek kalbi öldürür."
Başka bir hadisinde ise şu uyarıda bulunmaktadır:
"İnsanları güldürmek için yalan söyleyene yazıklar olsun! Yazıklar olsun ona!"
