Nefis Tezkiyesi ve Allah’a Manevi Yolculukta Temel İlkeler ve Seçkin Öğütler
Büyük alimler , öğrencilerine ve manevi gelişim arayışında olanlara verdikleri öğütlerde, önemi ve etkisi daha fazla olan bazı hususlar üzerinde özellikle durmuşlardır. Bu ilkelerden bazıları öylesine önemlidir ki tek başına hakkıyla uygulandığında bile insanı ilahi kemallere ulaştırmaya yeterli olabilir.
Bütün göz alıcılığına rağmen günümüz dünyasında, varlığının kayıp hakikatini arayan; kendisini toprak ve maddi hayatla sınırlı görmeyen insanlar hâlâ vardır. Onlar hayat suyuna susamış kimseler gibi varlığın hakikatini dünya hayatında kavramak, Yüce Allah’ın içlerine potansiyel olarak yerleştirdiği kabiliyetleri açığa çıkarmak, nefislerini eğitip arındırarak ilahi kemallere ulaşmak isterler.
Bu yolun tamamı aslında şu cümlede özetlenebilir: “Kurtuluş ancak itaatledir.” (el-Kâfî, c. 1, s. 13, h. 12.) Burada kastedilen, Yüce Allah’a itaat ve kulluktur. Bununla birlikte, doğru ve güvenli yoldan hedefe ulaşabilmek için ayrıntılı bilgiye ve yol gösterici ilkelere ihtiyaç vardır. Nefis terbiyesi ve Allah’a manevi yolculuk isteyen kimselerin sahte irfan anlayışlarına kapılmamasının ve batıl yollara sürüklenmemesinin en güvenilir yollarından biri, sahih İslam ahlakını ve irfanını tanımaktır.
Bu yazıda, büyük alimlerin öğütlerinden yararlanılarak temel ve öncelikli ilkeler kısa, öz ve yararlı biçimde sunulmaya çalışılmıştır. Umulur ki bu ilkeler, manevi gelişim arayışındaki kimselere fayda sağlar ve yollarını aydınlatan bir ışık olur.
1. Usûlü’d-din Konusunda Sağlam İnanca Sahip Olmak
Nefis terbiyesi ve manevi gelişim yolundaki ilk ve en önemli adım, dinin temel esasları hakkında doğru inanca ve yeterli bilgiye sahip olmaktır. Özellikle Allah’ı tanımak ve tevhidi kavramak büyük önem taşır. Burada kastedilen; bir olan Allah’ı, O’nun celâl ve cemâl isimleriyle sıfatlarını ve dinin diğer temel ilkelerini doğru tanımak ve bunlar hakkında kalbî güvene ulaşmaktır. Bu bilgi; dış dünyadaki ve insanın kendi varlığındaki ayetler üzerinde düşünüp tefekkür etmek, okumak, araştırmak ve din âlimlerinden yararlanmak suretiyle elde edilir. Rivayetlerde bir saatlik tefekkürün yetmiş yıllık ibadetten üstün olduğunun bildirilmesi de bu sebepledir.
İnsan, açık veya gizli şirke yol açan yanlış vehim ve hayallerin esiri olduğu, bunları doğru inanç zannettiği ve gücü ölçüsünde düzeltmeye çalışmadığı müddetçe bu yolda başarıya ulaşamaz.
İmam Humeynî (r.a.) şöyle buyurur:
“Nefisle mücadelenin ve Yüce Hakk’a doğru hareketin ilk şartı tefekkürdür. Buradaki tefekkür, insanın en azından her gece ve gündüz bir süre şunu düşünmesidir: Onu bu dünyaya getiren, huzur ve rahatlığı için bütün imkânları hazırlayan Mevlâ’sına karşı görevi nedir? Mülklerin gerçek sahibi olan bu Mevlâ karşısındaki sorumluluğumuz nedir?”
Ayetullah Behcet (r.a.) şöyle buyurur:
“Marifetullah ibadetlerin en büyüğüdür. Bütün yükümlülükler Allah’ı tanımanın birer hazırlığıdır; Allah’ı tanımak ise bizzat vacip ve amaçtır. Bir kimse buna ehil olur; yani marifeti gerçekten ister, arayışında ciddi ve samimi davranırsa Allah’ın izniyle duvarlar bile ona öğretmen olur. Böyle değilse Allah Resûlü’nün sözü dahi onda etkili olmaz; nitekim Ebû Cehil’de olmamıştır.”
Merhum Seyyid Ahmed Kerbelâî (r.a.), tefekkürün önemi hakkında şöyle der:
“Kurtuluş ve özgürlüğün, ilahi zikre dalmakta, nefsi tanımayı ve insanın kendisini bilmesini düşünmekte bulunduğunu söylemekten canım dudağıma geldi. Zikir ve tefekkür bizzat sana yol gösterecektir.”
2. Günahtan Uzak Durmak
