İnsanın Allah ile ilişkisinde yalnızca sevinç, şükür ve ümit değil; pişmanlık, korku, mahcubiyet ve sığınma da önemli bir yere sahiptir. Ehl-i Beyt’in (a.s.) dua mirası, insanın bütün bu duygularını Rabbine yöneltmesini öğretir. Bu zengin dua mirasının dikkat çekici örneklerinden biri de Hazin Duası’dır.
Ehlibeyt kaynaklarda bu dua, İmam Zeynelâbidîn’den (a.s.) nakledilen ve gece namazından sonra okunan dualardan biri olarak aktarılmaktadır. Merhum Tabersî’nin Mekârimü’l-Ahlâk adlı eserinde zikredilmiş ve İmam Zeynelâbidîn’in (a.s.) gece namazından sonra bu duayı okuduğu belirtilmiştir.
Kulun Rabbiyle Baş Başa Kalışı
Hazin Duası'nın en belirgin özelliği, insanın hiçbir aracı ve hiçbir mazeretin arkasına saklanmadan doğrudan Rabbiyle konuşmasıdır. Dua şu içten yakarışla başlar:
“Sana yalvarıyorum ey her yerde var olan! Sesime cevap vereceğini ümit ederim. Fakat suçum büyüktür ve hayâ duygum azalmış.”
Bu ifadelerde kulun kendi kusurunu fark etmesi kadar önemli başka bir nokta daha vardır: Bütün eksikliklerine rağmen Allah’ın kapısından ayrılmaması. İnsan günahının büyüklüğünü görmekte, fakat Allah’ın rahmetinden ümidini kesmemektedir. Böylece dua, günah bilinci ile rahmet ümidi arasında bir denge kurmaktadır.
Bu yönüyle Hazin Duası, insanı ümitsizliğe değil, gerçek bir tövbeye çağırır. Kul kendi durumunu görür, nefsini sorgular ve ardından Allah’a yönelir.
Ölümü Hatırlamak ve Hesaba Hazırlanmak
Duanın güçlü temalarından biri ölümdür:
“Mevlam ey Mevlam! Hangi korkulu hâli hatırlayayım, ya da hangisini unutayım? Sadece ölüm korkusu bile yetmez mi? Hâlbuki ölümden sonrası daha da dehşetlidir.”
Buradaki ölüm hatırlatması, insanı hayattan uzaklaştırmak için değildir. Aksine ona hayatın gerçek değerini göstermeyi amaçlar. İnsan dünyanın geçiciliğini fark ettiğinde arzularını, mücadelelerini, kırgınlıklarını ve tutkularını yeniden değerlendirmeye başlar.
Ehl-i Beyt’in (a.s.) dua geleneğinde ahiretin hatırlanması, insanı karamsarlığa değil sorumluluk bilincine ulaştırır. İmam Zeynelâbidîn’in (a.s.) Sahîfe-i Seccâdiye’de gece namazından sonra okuduğu başka bir duasında da günahların itirafı, şeytanın tuzaklarından Allah’a sığınma ve ilâhî bağışlanma talebi aynı yoğunlukla işlenmektedir.
İnsanın En Büyük Mücadele Alanı: Nefsi
Hazin Duası yalnızca ölüm ve ahiretten söz etmez. İnsanın neden günaha sürüklendiğini de gösterir:
“Senden yardım diliyorum… Allah’ım! Nefsime galip gelen heveslerden dolayı, bana musallat olan düşmandan dolayı, bana süslü görünen dünyadan dolayı, kötülüğe emreden nefisten dolayı.”
Burada insanı hak yoldan uzaklaştırabilecek dört önemli tehlikeye işaret edilmektedir:
Hevâ ve arzular, insanın aklını ve iradesini etkisi altına alabilir. Şeytan, yanlış davranışları insana cazip gösterebilir. Dünya, geçici güzellikleriyle insanın gerçek hedefini unutturabilir. Nefs-i emmâre ise insanın içindeki kötülüğe yönelten eğilimleri temsil eder.
Ancak duada insan bu güçler karşısında yalnız bırakılmaz. Çözüm, kişinin kendisini yeterli görmesi değil; aczini fark ederek Allah’tan yardım istemesidir.
“Benim Gibisini Affettiysen Beni de Affet”
Duanın en etkileyici bölümlerinden biri şu yakarıştır:
“Mevlam ey Mevlam! Benim gibi birini affettinse, beni de affet! Benim gibi birini kabul ettinse beni de kabul et!”
Bu cümleler, ilâhî rahmet karşısında insanın hiçbir zaman ümitsizliğe düşmemesi gerektiğini anlatır. Kul, amellerinin azlığına ve kusurlarının çokluğuna bakarak kapının kendisine kapandığını düşünmemelidir.
Duanın devamında “Ey sihirbazları dahi affeden! Beni de affet!” denilmesi son derece anlamlıdır. Burada Hz. Musa karşısındaki sihirbazların hakikati gördüklerinde iman etmeleri ve Allah’a yönelmeleri hatırlatılmaktadır. Mesaj açıktır: Geçmiş ne kadar ağır olursa olsun, samimi dönüşün kapısı açıktır.
Bu nedenle Hazin Duası bir korku duası olduğu kadar aynı zamanda güçlü bir ümit duasıdır.
Herkesin Uzaklaşacağı Gün
Dua, kıyamet sahnesini son derece çarpıcı ifadelerle insanın önüne getirir:
