İslam düşüncesinin önde gelen müfessir ve filozoflarından Allâme Seyyid Muhammed Hüseyin Tabâtabâî’nin vefatının 44. yıldönümü münasebetiyle Kevser Akademi tarafından düzenlenen “Çağdaş İslam Düşüncesinde Allâme Tabâtabâî’nin Yeri ve İlmî Katkıları” başlıklı seminer, 15 Kasım 2025 Cumartesi akşamı Kevser Kültür Merkezi’nde gerçekleşti.
Program, sunucu Zeynep Varol tarafından açıldı. Ardından Kevser Akademi öğrencilerinden Aliekber Akdoğan Kur’ân-ı Kerîm tilaveti gerçekleştirdi. Devamında sahnede gösterilen klipte, Ayetullah Hamaneî’nin Allâme Tabâtabâî hakkındaki değerlendirmeleri, merhum âlimin şiirleri ve hayatından kesitler yer aldı.
“Amaç ilmî mirası gelecek kuşaklara aktarmak”
Açılış konuşmasını Kevser Akademi adına Yusuf Tazegün yaptı. Akademinin düzenlediği bu tür programların temel hedefinin, “gelecek kuşaklara ilmî mirası aktarmak ve klasik metinlerle çağdaş düşünce arasında köprü kurmak” olduğunu belirtti. Allâme Tabâtabâî’nin eserlerinin sadece akademik bir değer taşımadığını vurgulayan Tazegün, onun düşünce dünyasının “modern Müslüman entelektüel için bir rehber niteliğinde olduğunu” ifade etti.
Musa Güneş: “Akıl yolu gösterir; yolun kendisi vahiydir”
Seminerin ana konuşmacısı Araştırmacı-Yazar Musa Güneş, Allâme Tabâtabâî’nin tefsir, hikmet ve irfan alanındaki katkılarını kapsamlı bir şekilde değerlendirdi. İstanbul’da gerçekleştirilen programda Güneş, Kur’an–hikmet ilişkisi, aklın konumu, Ehl-i Beyt mirası ve modern çağın fikrî krizleri üzerine dikkat çekici tespitlerde bulundu.
Seminerin Özet Metni:
1. Seminerin Amacı ve Giriş
-
Konu: Vefatının 44. yıldönümünde, çağdaş İslam düşüncesinin en önemli şahsiyetlerinden Allame Seyyid Muhammed Hüseyin Tabatabai''yi anmak ve ilmi mirasını (tefsir, felsefe, irfan) değerlendirmek.
-
Katılımcılar: Yusuf Tazegün (Açılış Konuşması), Musa Güneş (Ana Konuşmacı)
-
Allame Tabatabai''nin Önemi: 21. yüzyılda dinin yeniden ihyasında İmam Humeyni ile birlikte en büyük paya sahip isimlerden biridir. Şehit Mutahhari, Ayetullah Cevadi Amuli, Ayetullah Misbah Yezdi gibi birçok büyük alimi yetiştirmiştir.
2. Allame Tabatabai''nin Hayatı ve İlmi Kişiliği
-
Yetişme Dönemi: Tebriz''de yetim olarak büyümüş, kardeşi Muhammed Hasan ile ilim tahsil etmiştir. Necef''te fıkıh, usul, matematik, geometri, astronomi ve irfan (Gazi Tabatabai''den) dersleri almıştır.
-
Karanlık Dönem: Maddi sıkıntılar nedeniyle 10 yıl köyünde çiftçilik yapmıştır. Bu dönemi `karanlık` olarak nitelendirmesinin sebebi, ilim öğretmekten (tedrisattan) uzak kalmasıdır. Ancak bu sürede bile 10''a yakın risale yazmış ve El-Mizan tefsirinin temellerini atmıştır.
-
Kum Dönemi ve Mücadelesi: Kum şehrine geldiğinde, sadece fıkıh ve usul-ü fıkıh odaklı bir ortam bulmuştur. Çağın ihtiyaçlarını (komünizm, materyalizm, sosyalizm akımları) görerek felsefe, tefsir ve ahlak dersleri başlatmıştır.
-
Şahsiyeti: Son derece mütevazı, Allah''a derin bir bağla bağlı ve ihlaslı biridir. `Bilmiyorum` demekten çekinmeyen, eleştirirken şahısları değil fikirleri hedef alan (örneğin Gazali''yi eleştirirken ismini vermemesi) bir ahlaka sahiptir.
3. El-Mizan Tefsiri ve Metodolojisi
-
Eşsiz Bir Eser: El-Mizan fi Tefsiri''l-Kur''an, 20 ciltlik bir şaheserdir. Şehit Mutahhari''ye göre değeri ancak 100-200 yıl sonra tam anlaşılacaktır.
-
Tefsir Metodu: Kur''an''ı Kur''an''la tefsir etme metodunu zirveye taşımıştır. Bunun yanında ayetleri; hadis, felsefe (akıl), irfan, fıkıh, kelam ve tarih açılarından çok yönlü olarak ele almıştır. Bu kapsamlılık onu diğer tefsirlerden ayırır.
4. Çağdaş Akımlara Karşı Duruşu
-
Üçlü Tehdit: Döneminde İslam dünyasını kuşatan üç ana tehdide karşı mücadele etmiştir:
-
Ahbarilik: Aklı dışlayan, sadece hadis odaklı yaklaşım.
-
Yanlış Tasavvuf: Toplumdan kopuk, aklı tamamen devre dışı bırakan (Gazali eleştirisi burada yapılmıştır) anlayış.
-
Materyalizm/Komünizm: Dini ve yaratıcıyı inkar eden modern akımlar.
-
